|
KANSIZLIK (ANEMİ)
Anemi (Kansızlık) hemoglobin miktarının
yaş ve cinsiyete göre dünya sağlık örgütü tarafından kabul edilen
kriterlerin altında kalmasıdır. Bu kriterler erişkin erkeklerde 13 g/dL,
kadınlarda 12 g/dL nin altı kabul edilir. 6 ay ile 6 yaş arası
çocuklarda 11 g/dL nin, 6-14 yaşlarda 12 g/dL nin altı anemidir.
En sık rastlanan anemi türleri demir
eksikliğine bağlı anemi, Folik asit eksikliğine bağlı anemi, Vitamin
B-12 eksikliği anemisidir. Bunları kısaca tanımlayalım:
Demir Eksikliği Anemisi
Tanım olarak düşük miktarda demire
bağlı olarak kanın kırmızı hücrelerindeki azalmadır. Kansızlığın en
sık görülen şekli budur. Demir, kanda oksijen taşıyan pigment olan
hemoglobinin önemli bir parçasıdır. Demir eksikliğinin nedenleri :
- Diyette az miktarda alınma,
- Vücut tarafından az miktarda
emilimi
- Kronik kanamalar (ağır adet
kanaması dahil)
Örneğin: burun kanamaları, hemoroid,
mide yada barsak ülseri, polip, gastroenterial kanser gibi …
Çocuklarda kurşun zehirlenmesi sonucunda da demir eksikliği anemisi
görülür. Vücutta ve kemik iliğindeki demir depolarının harcanması
sonucu kansızlık yavaş yavaş gelişir. Genellikle kadınlarda demir
depoları daha azdır.
Yüksek risk grubu içerisinde
doğurganlık çağında olan ve adet dönemi nedeniyle kan kaybı olan
kadınlar, demir ihtiyacı artmış gebe veya emziren kadınlar, çocuklar
ve diyetinde yeterli oranda demir bulunmayan kişiler bulunmaktadır.
Kan kaybına bağlı risk faktörü arasında peptik ülser, barsak kanseri,
rahim kanseri, uzun dönem aspirin kullanımı sayılmaktadır.
Demire bağlı
aneminin kendine özel bulgular nelerdir ?
- Yiyecek dışındaki şeylere istek.
Örneğin: toprak, buz, kireç taşı, nişasta gibi…
- Ağız kenarında ve tırnaklarda
çatlaklar
- Tırnaklarda biçimsizlik: kaşık
biçimi almaları gibi…
- Tahriş olmuş dil
Günlük demir
gereksinimi ve kaybı ne kadardır?
Günlük demir gereksinimi 1-3 mgr.
kadardır. Bunun % 5-10 duedenum ve proksimal ince barsaktan emilir.
Günlük kayıp 1 mgr dır. Ter, dışkı, idrar, dökülen hücreler ile
kaybedilir. Gereksinim bebeklik, hamilelik, ağır hastalık ve emzirme
dönemlerinde artar.
Hangi besinler demir
açısından zengindir?
Kırmızı et, karaciğer, balık, kuru üzüm
ve yumurta sarısı demir açısından zengin gıdalardır. Un, ekmek ve
tahıllar demir ile zenginleştirilmiş olabilir.
Demir eksikliği
anemisi düşünülen hastalarda yapılması gereken başlıca tetkikler neler
olmalıdır?
Tam kan sayımı, serum demiri, serum
demiri bağlama kapasitesi, transferin saturasyonu, serum ferritin
düzeyi, dışkıda gizli kan ve periferik yaymadır. Tam kan sayımında
düşük hemoglobin ve hematokrit değeri, kanda düşük ferritin düzeyi,
kanda total bağlama kapasitesi ve kan kaybını değerlendirmek açısından
dışkıda gizli kan görülebilir.
Tedavi olarak ne
uygulanır?
Ağızdan demir tedavisinde kullanılan
demir formları demirsülfat, demir glukanat ve demir fumorattır. Demir
tedavisine başladıktan iki ay sonra hemoglobin düzeyi normale
dönecektir, ancak çoğunlukla kemik iliğinde olan demir depolarını
doldurmak amacı ile tedaviye 6-12 ay daha devam edilmelidir.
Damar içerisine veya kas içerisine
uygulanabilecek demir ilaçları da ağızdan alıma dayanamayan hastalarda
kullanılabilir. Tedavi ile birlikte kan sayımı iki ay içerisinde
normale dönecektir.
İlaç kullanılırken
dikkat edilecek noktalar nelerdir ?
En iyi demir emilimi aç karnına
olmasına rağmen pek çok insan buna katlanamaz ve gıda ile almak ister.
Süt ve sütlü mamüller demir emilimini engelleyeceğinden ilaç ile
birlikte alınmamalıdır. C vitamini demir emilimini artırırken
hemoglobin üretiminde de önemli yer tutar. Diyet ile alınacak miktar
yeterli olmayacağından gebelik ve emzirme dönemi sırasında kadınların
yeterli derecede demir almaları gerekir.
Folik Asit
Eksikliğine Bağlı Anemi
Vücudun yeterli kırmızı hücreleri
yaratmak için folik aside ihtiyacı vardır. Folik asit olmadığı
durumlarda kan hücresi üretimi azalmaya başlar. Bu durum sonunda anemi
görülür. Folik asitin emilimini ve metabolizmasını etkileyen en önemli
madde alkoldür. Bu sebeple folik asit eksikliğine bağlı anemi en çok
alkoliklerde görülür. Ayrıca keçi sütü ile beslenmekte folik asiti
düşürür. Diğer nedenler bağırsak hastalıkları, ağızdan alınan doğum
kontrol hapları, kanser için alınan çeşitli ilaçlar ve epilepsi.
Folik Asit
Eksikliğine Bağlı Aneminin kendine özgü bulguları nelerdir ?
- İshal
- Depresyon
- Şişmiş ve kırmızı bir dil
Vitamin B-12
Eksikliği Anemisi
B-12 vitamininin emilimi mide de
gerçekleşir. Bu emilimin gerçekleşmesi için mide B-12 asıl faktörü
denilen bir maddeyi salgılaması gerekir. Bu faktörün eksikliği bu
vitaminin eksikliğine neden olur. B-12 vitamini kırmızı kan
hücrelerinin kemik iliğinden üretilmesi için gereklidir. Yetersiz
miktar anemiye neden olur. Bu tarz anemi daha çok hayvan ürünleri
yemeyen vejeteryanlarda ve mide rahatsızlıklarında (atrofik gastrit)
görülür.
Bu Aneminin
kendine özgü bulguları ?
- Eller ve ayaklarda ürperme
- Bacaklarda, ayaklarda ve ellerde
duyu kaybı
- Sarı ve mavi renklerle ilgili
olarak renk körlüğü
- Şişmiş ağrıyan ve yanan bir dil
- Kilo kaybı
- Kararmış cilt
- İshal
- Düzensizlik
- Depresyon
- Entellektüel fonksiyonların
azalması
ANEMİ İÇİN
MAKSİMUM DÜZEYDEKİ HEMOGLOBİN VE HEMATOKRİT DEĞERLERİ
|
Çocuklara (yıllara
göre yaş) |
Hemoglobin
Konsantrasyonu |
Hematokrit |
| 1-2
2-5
5-8
8-12 |
11.0
g/dL
11.1 g/dL
11.5 g/dL
11.9 g/dL |
32.0 %
33.0 %
34.5 %
35.4 % |
|
Erkekler(yıllara
göre yaş) |
Hemoglobin
Konsantrasyonu |
Hematokrit |
| 12-15
15-18
18 ve üstü |
12.5 g/dL
13.3 g/dL
13.5 g/dL |
37.3 %
39.0 %
39.9 % |
|
Kadınlar(yıllara
göre yaş) |
Hemoglobin
Konsantrasyonu |
Hematokrit |
| 12-15
15-18
18 ve üstü |
12.5 g/dL
12.0 g/dL
12.0 g/dL |
37.3 %
35.9 %
35.7 % |
|
haciogluaktar@hotmail.com
|
10.00tl 
